خبرگزاری حوزه | مقدمه: جنگها تنها در میدان نظامی رخ نمیدهند؛ گاهی میدان اصلی آنها اندیشه، خانواده، فرهنگ و هویت یک ملت است. اگر از جنگ تحمیلی سوم سخن گفته میشود، میتوان آن را نوعی نبرد ترکیبی دانست؛ جنگی که افزون بر فشارهای بیرونی، تلاش میکند بنیانهای فکری و اخلاقی جامعه را هدف قرار دهد. در چنین شرایطی، نقش زن و مسئله تربیت اهمیتی دوچندان پیدا میکند.
۱. اهمیت خانواده در کلام قائد شهید(قدس سره)
از نظر رهبر شهید(قدس سره) خانواده نخستین مدرسه زندگی است که در آن ارزشها، اخلاق، ایمان و فرهنگ اسلامی به نسلهای آینده منتقل میشود. رهبر شهید همچنین خانواده را مرکز عاطفه و محبت و جایگاه انس و همدلی معرفی میکنند که این روابط گرم و صمیمی، نقش اساسی در شکلدهی به شخصیت فرد و سلامت روانی او دارد. (مراسم عقد ازدواج، ۲۰/۳/۱۳۸۳)
ایشان معتقدند که آسیب به خانواده، به معنای آسیب به جامعه و انقلاب اسلامی است و تأکید دارند که برنامهریزیها و سیاستهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی باید در جهت تقویت نهاد خانواده و رفع مشکلات آن باشد: «از بزرگترین بلاهایی که گریبان کشورهای غربی را بهشدت گرفته و آنها را به وضعیت نامطلوب شدیدی دچار کرده، مسئله خانواده است.» (دیدار جمعی از زنان، ۳۰/۷/۱۳۷۶)
رهبر شهید(قدس سره) معتقدند که اگر خانوادهها قوی و متعهد باشند، افراد جامعه نیز در مسئولیتهای اجتماعی و سیاسی خود بهتر عمل میکنند و این امر، زمینهساز ساختن کشوری سالم، مستقل و پیشرفته خواهد بود. بدینترتیب، از نگاه رهبر شهید، خانواده نقش محوری در شکلدهی به انسانیت و اداره صحیح کشور ایفا میکند: کارهای عظیمی به عهده این خانواده است. این، چیز بسیار مهمی است. شما باید این را مواظب باشید و حفظ کنید. (مراسم اجرای خطبه عقد، ۲۰/۴/۱۳۷۰)
در منظومه فکری رهبر شهید(قدس سره) یکی از ویژگیهای مهم خانواده، زیربنایی بودن آن در شکلگیری جامعه مطلوب است؛ آنگونه که هرگاه حرمت آن حفظ شود، «جامعه متعالی» نیز شکل میگیرد: مسئله خانواده، مسئله بسیار مهمی است؛ پایه اصلی در جامعه است، سلول اصلی در جامعه است؛ نه اینکه اگر این سلول سالم شد، سلامت به دیگرها سرایت میکند یا اگر ناسالم شد، عدم سلامت به دیگرها سرایت میکند؛ بلکه به این معناست که اگر سالم شد، یعنی بدن سالم است. بدن که غیر از سلولها چیز دیگری نیست ... مسئله اینقدر اهمیت دارد. (سومین نشست اندیشههای راهبردی، ۱۴/۱۰/۱۳۹۰)
رهبر شهید(قدس سره) با تشبیه خانواده به سلولهای بدن، تأکید میکنند که سلامت یا فساد هر خانواده، بهطور مستقیم سلامت یا بیماری کل جامعه را رقم میزند؛ بنابراین، پایداری و رفتار درست خانوادهها، اساس سلامت و استحکام کل اجتماع است. (ر.ک: خطبه عقد، ۸/۳/۱۳۸۳) در نتیجه، اهمیت خانواده و نقش آن در جامعه بشری، از رهاورد تأمل و تفکر در دو بُعد وجودی انسان آشکار میگردد.
در بیانات رهبر شهید(قدس سره) خانواده بهعنوان نخستین و مهمترین کانون تربیت انسان معرفی میشود؛ جایی که شخصیت فرد، از همان سالهای آغازین زندگی شکل میگیرد و ارزشهای دینی، اخلاقی و فرهنگی در آن نهادینه میشود: انسان، برای تربیت است؛ انسان برای هدایت و تعالی و کمال است. این نمیشود، مگر در یک محیط امن؛ محیطی که در آن عقده به وجود نیاید، انسان اشباع بشود، در آن تعلیمات هر نسلی به نسل بعد منعکس بشود و از کودکی یک انسان تحت تعلیم صحیح، روان، طبیعی و فطری دو معلم که نسبت به او از همه انسانهای عالم مهربانترند؛ یعنی پدر و مادر، قرار بگیرد. (خطبه عقد، ۲/۵/۱۳۷۶)
ایشان در سخنان خود بیان میدارند که تربیت ایمانی نسل آینده، نهتنها مسئولیتی بزرگ، بلکه پاداشی الهی برای مؤمنان به همراه دارد. (ر.ک: دیدار کارگزاران نظام، ۶/۸/۱۳۸۳)
۲. جایگاه زن در منظر قائد شهید(قدس سره)
در نگاه رهبری شهید(قدس سره) زن تنها یک عضو عادی در جامعه نیست، بلکه محور آرامش، رشد و انتقال ارزشهاست. زن میتواند در خانواده، مدرسه، اجتماع و عرصههای فرهنگی، نسل آینده را تربیت کند و به آن هویت، ایمان، امید و مسئولیتپذیری ببخشد. از این دیدگاه، تربیت فرزند صرفاً رسیدگی به نیازهای جسمی او نیست؛ بلکه ساختن شخصیتی انسانی است که بتواند در برابر فشارها، شبههها و سختیها ایستادگی کند. (در اجتماع زنان خوزستان، ۲۰/۱۲/۱۳۵۷)
رهبری شهید(قدس سره) برای زن جایگاهی فعال و اثرگذار قائل بود. او زن را محدود به خانه یا دور از اجتماع نمیدید، بلکه باور داشت که زن میتواند با اولویتبخشیدن به نقش تربیتی عمیق در خانواده، در جامعه نیز حضوری آگاهانه و سازنده پیدا کند. بنابراین، کرامت زن در این نگاه با آگاهی، ایمان، عفت، مسئولیت اجتماعی و قدرت تربیت انسان معنا مییابد.
در جنگ تحمیلی سوم، دشمن بیش از هر چیز به دنبال تضعیف خانواده، بیهویت کردن نسل جوان و جدا کردن انسان از ریشههای فرهنگی و دینی خویش است. در برابر چنین تهدیدی، زنِ آگاه و مادرِ تربیتگر میتواند نخستین سنگر مقاومت باشد. او با پرورش فرزندانی اهل تفکر، اخلاق، امید و غیرت، جامعه را از درون مقاوم میسازد.
در نتیجه، نگاه رهبری شهید(قدس سره) به زن و تربیت، نگاهی سطحی یا شعاری نیست؛ بلکه نگاهی تمدنی است. زن در این اندیشه، سازنده انسان و انسان، سازنده آینده جامعه است. اگر جامعهای بخواهد در برابر جنگهای نوین پایدار بماند، باید به جایگاه زن، خانواده و تربیت بیش از پیش توجه کند؛ زیرا پیروزی حقیقی، پیش از میدان نبرد، در دلها، خانهها و اندیشهها شکل میگیرد.
رهبری شهید(قدس سره) معتقدند که اسلام در ارزشگذاری انسانی، تنها نوع انسان را مدنظر دارد و بین زن و مرد از نظر ارزش و مقام، هیچ تفاوتی قائل نیست. ایشان تأکید دارند که تساوی زن و مرد در ارزشهای انسانی و دینی از مسلمات اسلام است و هیچ تردیدی در این موضوع وجود ندارد. این مطلب را با استناد به آیه ۳۵ سوره احزاب بیان داشتهاند که در این آیه، ده ویژگی مهم اخلاقی و ایمانی برای مردان و زنان به یک اندازه ذکر شده و خداوند پاداش برابر ﴿اَعَدَّ اللهُ لَهُم مَغفِرَةً وَ اَجراً عَظیماً﴾ را برای همگان در نظر گرفته است. در نگاه ایشان، آیه ﴿اَنّی لا اُضیعُ عَمَلَ عامِلٍ مِنکُم مِن ذَکَرٍ اَو اُنثی﴾ (آلعمران / ۱۹۵) نیز بر این امر تأکید دارد که از لحاظ ارزشگذاری انسانی و اسلامی، هیچ تفاوتی میان زن و مرد نیست. (در دیدار اقشار زنان، ۱۴/۱۰/۱۴۰۱)
دکتر حبیبالله حلیمی جلودار، استاد گروه معارف اسلامی دانشگاه مازندران
پینوشت
حسینیخامنهای، سیدعلی، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید: www.khamenei.ir
نظر شما